Berlijnse Muur: wat zie je nu en welke route volg je

De Muur in het kort

De Muur was geen simpele wand: het was een grensstrook van enkele tientallen meters breed, met een muur aan de oostkant, een 's nachts verlichte 'dodenstrook', wachttorens en daarna de eigenlijke muur tegenover West-Berlijn. Het geheel omsloot West-Berlijn volledig over ongeveer 155 km, waarvan zo'n 43 km dwars door de stad liep tussen de oostelijke en westelijke sector; de rest scheidde West-Berlijn van het Brandenburgse platteland.

Na de opening op 9 november 1989 is de Muur bijna overal razendsnel gesloopt. Daarom zoek je hem nu in de details van het stadsbeeld:

• De dubbele rij kasseien, in het wegdek en de trottoirs van het centrum, markeert de plek van de eigenlijke muur. Hier en daar zijn gietijzeren platen met het opschrift 'Berliner Mauer 1961-1989' in verankerd.
• De bewaard gebleven stukken, waarvan de langste de East Side Gallery, het gedenkteken aan de Bernauer Straße en het stuk aan de Niederkirchnerstraße zijn.
• De Berliner Mauerweg, een bewegwijzerd pad van 160 km dat de voormalige grens rond West-Berlijn volgt, met informatieborden langs de hele route.

De route voor een dag

De onderstaande route volgt de Muur van het noorden naar het zuidoosten van het centrum en neemt ongeveer twee etappes van de Mauerweg over (Nordbahnhof - Potsdamer Platz, daarna Potsdamer Platz - Warschauer Straße, elk 7 km). Wandelen wisselt af met twee korte ritten met het openbaar vervoer, zodat het in één dag past, van 10.00 uur tot het donker wordt.

Openingstijden vastgesteld in oktober 2026. Twee enkele kaartjes AB van 4 € volstaan voor de twee ritten met het openbaar vervoer; onze gids over het openbaar vervoer in Berlijn beschrijft de andere vervoersbewijzen.

Stop 1: het gedenkteken aan de Bernauer Straße

Begin bij het Berlijnse Muurmonument, de enige plek waar je de grensstrook nog ziet zoals hij was, over ongeveer 1,4 km langs de Bernauer Straße. Het is ook het beste vertrekpunt om te begrijpen wat je later elders in discretere sporen ziet.

Het bezoekerscentrum (Bernauer Straße 119) en het documentatiecentrum (Bernauer Straße 111), met zijn uitkijktoren, zijn van dinsdag tot zondag geopend van 10.00 tot 18.00 uur; de buitententoonstelling is elke dag toegankelijk van 8.00 tot 22.00 uur. Alles is gratis. Reken op twee uur voor de toren, de tentoonstelling '1961 | 1989. De Berlijnse Muur' en het buitengedeelte tussen de Gartenstraße en de Brunnenstraße.

Loop voor je vertrekt nog even naar beneden in het S-Bahn-station Nordbahnhof: op de tussenverdieping, aan de kant van de Gartenstraße, vertelt de gratis tentoonstelling 'Grenz- und Geisterbahnhöfe im geteilten Berlin' over de 'spookstations' van Oost-Berlijn, waar de westelijke treinen zonder te stoppen doorheen reden. Je bezoekt haar tijdens de openingstijden van het station.

Stop 2: het Tränenpalast, station Friedrichstraße

Vanaf Nordbahnhof brengt de S-Bahn (S1, S2, S25 of S26) je in twee stations naar Friedrichstraße. Het station Friedrichstraße, midden in Oost-Berlijn, was het belangrijkste overgangspunt per trein en metro tussen de twee delen van de stad. Het glazen paviljoen dat in 1962 naast het station werd gebouwd, diende als vertrekhal voor reizigers die Oost-Berlijn verlieten: de afscheidsscènes die zich daar afspeelden, leverden het de bijnaam 'paleis der tranen' op.

Het Tränenpalast, Reichstagufer 17, herbergt nu de tentoonstelling 'Ort der deutschen Teilung' (plek van de Duitse deling): paspoortcontrolecabines, originele voorwerpen en getuigenissen van reizigers. De toegang is gratis, van dinsdag tot vrijdag van 9.00 tot 18.00 uur, op zaterdag, zondag en feestdagen van 10.00 tot 18.00 uur; op maandag is het gesloten. Rond het station kun je snel lunchen.

Stop 3: de witte kruisen, de Reichstag en de Brandenburger Tor

Loop langs de Spree naar het westen via de Reichstagufer. De rivier vormde hier de grens: de noordoever, aan de kant van de Reichstag, lag in het Westen, en de grensstrook liep aan de andere kant. Aan de oever, naast de Reichstag, herinnert het gedenkteken van de witte kruisen (Weiße Kreuze) aan de namen en sterfdata van mensen die zijn gedood toen ze probeerden de Muur over te steken. Het werd in 1971 geplaatst door een West-Berlijnse vereniging en is bij de aanleg van de regeringswijk naar de waterkant verplaatst.

Ga daarna via de Ebertstraße naar de Brandenburger Tor. Van 1961 tot 1989 lag de poort in de verboden zone, onbereikbaar vanuit het Oosten en vanuit het Westen; ze werd op 22 december 1989 heropend. Zoek aan de westkant van de poort op de grond naar de dubbele rij kasseien: dat is het tracé van de Muur, dat je naar het zuiden gaat volgen.

Stop 4: van de Potsdamer Platz naar de Niederkirchnerstraße

Volg de kasseien langs de Ebertstraße, aan de rand van de Tiergarten, tot de Potsdamer Platz. Dit kruispunt, vóór de oorlog het drukste van Berlijn, was een braakliggend terrein in het niemandsland geworden. Bij de stationsingangen herinneren verschillende Muursegmenten en informatieborden aan die tijd. De laatste nog staande wachttoren van dit type, in de nabije Erna-Berger-Straße, is daarentegen gesloten en tijdens de werkzaamheden in de buurt van de Bundesrat afgeschermd: loop er niet voor om.

Neem daarna de Stresemannstraße en vervolgens de Niederkirchnerstraße. Langs deze straat staat nog een muurstuk van ongeveer 200 meter, boven de kelders van het voormalige hoofdkwartier van de Gestapo, die nu deel uitmaken van het documentatiecentrum van de Topographie des Terrors. De tentoonstelling is gratis, elke dag van 10.00 tot 20.00 uur, als je deze stop wilt verlengen.

Stop 5: Checkpoint Charlie

Via de Zimmerstraße, waar de kasseien opnieuw het tracé markeren, kom je bij Checkpoint Charlie, de voormalige geallieerde grenspost aan de Friedrichstraße, die tijdens de Koude Oorlog voorbehouden was aan geallieerde militairen, diplomaten en buitenlanders. Het wachthuisje en de zandzakken midden op straat zijn een reconstructie; de openluchttentoonstelling is vrij te bekijken.

Ter plaatse zijn twee betaalde bezoeken mogelijk, als je tijd hebt:

• Het Mauermuseum (Haus am Checkpoint Charlie, Friedrichstraße 43-45), een particulier museum gewijd aan de ontsnappingen, elke dag van 10.00 tot 20.00 uur, 18,50 € voor het volle tarief.
• Het panorama 'Die Mauer' van Yadegar Asisi (Friedrichstraße 205), een rondschildering van Kreuzberg aan de voet van de Muur in de jaren 1980, bekeken vanaf een platform; elke dag van 10.00 tot 18.00 uur, kaartjes van 5 tot 14 € afhankelijk van het tarief, gratis tot 6 jaar.

Figuranten in uniform poseren soms voor het wachthuisje en vragen geld voor een foto: niets verplicht je te betalen.

Stop 6: de East Side Gallery bij zonsondergang

Neem vanaf station Kochstraße/Checkpoint Charlie de U6 tot Hallesches Tor, daarna de U1 of U3 tot Warschauer Straße, samen ongeveer 25 minuten. De East Side Gallery toont langs de Mühlenstraße 1.316 meter Muur die in 1990 is beschilderd door 118 kunstenaars uit 21 landen, onder wie de Brezjnev-Honecker-kus van Dmitri Vrubel. De toegang is vrij en gratis, dag en nacht.

Loop haar af tot het Ostbahnhof, of in de andere richting om te eindigen op de Oberbaumbrücke, het voormalige voetgangersovergangspunt tussen Friedrichshain en Kreuzberg, bij zonsondergang boven de Spree. Onze gidsen over Friedrichshain en Kreuzberg geven adressen om aan beide kanten van de brug te dineren.

De Mauerweg per fiets

Per fiets is de route door het centrum makkelijker: van Nordbahnhof naar de Warschauer Straße zijn de twee etappes van de Mauerweg samen 14 km, zonder hoogteverschil, en er is tijd om bij elke plek te stoppen. Het pad is doorlopend bewegwijzerd met borden 'Berliner Mauerweg'.

De volledige Mauerweg is 160 km lang, verdeeld in 14 etappes van wisselende lengte, de meeste tussen 6 en 21 km. Buiten het centrum loopt hij door bossen, meren en dorpen van Brandenburg; de etappe van Lichtenrade naar Lichterfelde Süd, in het zuiden, staat bekend om zijn landschappen. Je kunt je fiets meenemen in de S-Bahn en U-Bahn met een fietskaartje, voor 2,70 € in zone AB.

Andere plekken van de Muur, als je meer tijd hebt

• De wachttoren aan de Kieler Straße (Gedenkstätte Günter Litfin, Kieler Straße 2): een van de weinige bewaarde wachttorens, aan het kanaal, ter nagedachtenis van Günter Litfin, de eerste vluchteling die in augustus 1961 aan de Muur werd doodgeschoten. Gratis, geopend op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur van mei tot 5 oktober 2026, en op 9 november 2026; verboden voor kinderen onder 8 jaar (steile trap).
• De Mauerpark, op de voormalige grensstrook aan het einde van de Bernauer Straße: een met graffiti beschilderd stuk achtermuur grenst aan het park, en de vlooienmarkt van de Mauerpark vindt er elke zondag plaats.
• De Erinnerungsstätte Notaufnahmelager Marienfelde (Marienfelder Allee 66), in het voormalige opvangkamp waar vluchtelingen uit de DDR doorheen gingen: gratis tentoonstelling over de vlucht naar het Westen, op maandag gesloten.
• Het gedenkteken Hohenschönhausen, de voormalige Stasi-gevangenis, bezocht met voormalige gedetineerden of gidsen, voor de repressieve kant van het regime.
• Het DDR Museum, aan de Spree tegenover de dom, voor het dagelijks leven in het Oosten.
• De Glienicker Brücke, tussen Berlin-Wannsee en Potsdam, waar de twee blokken hun spionnen uitwisselden: te combineren met Slot Sanssouci.

Overzicht van de plekken

Tarieven en openingstijden vastgesteld in oktober 2026.

Praktische tips

• Welke dag komen: vermijd maandag, de sluitingsdag van het Tränenpalast en de centra aan de Bernauer Straße (de buitententoonstelling blijft open). Op zaterdag en zondag voegen de Mauerpark en haar markt aan het eind van de ochtend een levendige stop toe.
• Jubileumdata: op 13 augustus, de verjaardag van de bouw, en 9 november, de verjaardag van de opening, vinden herdenkingen plaats bij het gedenkteken aan de Bernauer Straße. Op 9 november 2026 gaat ook de wachttoren aan de Kieler Straße bij uitzondering open.
• Rondleidingen: de Stichting Berlijnse Muur (Stiftung Berliner Mauer) biedt openbare rondleidingen bij het gedenkteken aan de Bernauer Straße, vanaf 5 € (3 € met korting), op data die in haar agenda staan.
• Schoenen: de wandelroute, verplaatsingen met het openbaar vervoer meegerekend, komt neer op ongeveer tien kilometer lopen.

Verder lezen

Deze route voert door de historische wijk Mitte, die onze gids uitvoerig beschrijft, van Unter den Linden tot de Hackesche Höfe. Bijna alle stops zijn gratis: onze selectie gratis activiteiten in Berlijn biedt er meer. En om deze dag in een langer verblijf te plaatsen, volg je onze route Berlijn in 3 dagen. Lees ook: Oost-Berlijn en de DDR, Karl-Marx-Allee, Allied Museum en Berlijn en de Tweede Wereldoorlog.