De DDR in het kort: 1949-1990
De DDR ontstaat in 1949 in de Sovjetzone, met Oost-Berlijn als hoofdstad. Eén partij, de SED, bestuurt het land. Tussen 1949 en 1961 vluchten miljoenen inwoners naar het Westen, vaak via Berlijn. Op 13 augustus 1961 sluit de DDR de grens en bouwt de Muur, die de stad doorsnijdt tot 9 november 1989. De hereniging vindt plaats op 3 oktober 1990.
Voor de reiziger zijn twee dingen belangrijk: de DDR was een controlestaat, met een machtig ministerie voor Staatsveiligheid (de Stasi), en een staat die een "socialistische" hoofdstad wilde bouwen, vandaar de zeer herkenbare architectuur ten oosten van het centrum.
De bespieding begrijpen: Stasi en politieke gevangenissen
Het Stasimuseum zit in het voormalige hoofdkwartier van het ministerie, in de wijk Lichtenberg: je ziet er het kantoor van minister Erich Mielke, afluisterapparatuur en de werking van de massale bespieding. Voor de repressie is de gedenkplaats Hohenschönhausen de voormalige gevangenis van de Stasi; de rondleidingen worden vaak gegeven door voormalige gedetineerden of specialisten, waardoor het een van de indrukwekkendste plekken van de stad is. Voor spionage in de Koude Oorlog, zie ook het Spionagemuseum.
De Muur en zijn sporen
De gedenkplaats Berlijnse Muur, aan de Bernauer Straße, laat het best zien hoe de grens een straat doorsneed: een bewaard stuk Muur, een wachttoren en de dodenstrook. De East Side Gallery, een lang stuk Muur vol muurschilderingen, is kleurrijker en zeer druk bezocht. In Mitte herinnert Checkpoint Charlie aan de geallieerde grensovergang, en het Tränenpalast, bij station Friedrichstraße, vertelt over de afscheidsmomenten aan de binnenlandse grenzen. Onze route in de sporen van de Berlijnse Muur verbindt ze.
De socialistische hoofdstad: toren, laan en plein
De tv-toren, ingehuldigd in 1969, moest de moderniteit van het socialisme tonen. Eromheen bewaart de Alexanderplatz de Weltzeituhr en de herinnering aan de demonstratie van 4 november 1989. Verder naar het oosten telt de Karl-Marx-Allee, de voormalige Stalinallee, een rij "arbeiderspaleizen" met keramische gevels. Aan de Spree heeft het Humboldt Forum het Palast der Republik vervangen, de zetel van het Oost-Duitse parlement, dat tussen 2006 en 2008 werd gesloopt nadat het in 1990 was gesloten. In het zuidoosten herbergt het Treptower Park het Sovjetmonument, ingehuldigd in 1949.
Het dagelijks leven: musea en Ostalgie
Het DDR Museum, aan de Spree, bezoek je door de voorwerpen aan te raken: een nagebouwd appartement, de cabine van een Trabant, keuken, kleding. Het is de beste ingang om het gewone leven te begrijpen. De Trabant, de volksauto uit Zwickau, bleef het symbool van het land; je ziet er nog in de straten van het centrum, vaak omgebouwd tot rondrijdauto's.
Het mannetje op de voetgangerslichten, het Ampelmännchen, werd in 1961 getekend door Karl Peglau en werd een embleem van het Oosten: je vindt het op magneten, lampen en andere voorwerpen in verschillende winkels in het centrum, onder meer in de Hackesche Höfe. Dat is de "Ostalgie", een soms dubbelzinnige nostalgie: een herinnering voor sommige Berlijners, een gevoelig onderwerp voor anderen, die de bespieding hebben meegemaakt.
Een dag in de sporen van het Oosten
- Ochtend: DDR Museum (openingstijd te controleren op de officiële site), daarna de tv-toren op de Alexanderplatz.
- Begin van de namiddag: neem de U5 tot de Karl-Marx-Allee en loop door tot Frankfurter Tor.
- Aan het einde van de dag: Hohenschönhausen (rondleiding, vooraf te reserveren) of het Stasimuseum, afhankelijk van je interesse.
- De volgende dag: de Bernauer Straße en de East Side Gallery.
Praktische info
De meeste van deze plekken zijn bereikbaar met de U5 (Alexanderplatz, Karl-Marx-Allee, Lichtenberg) en de trams M4 en M5. Hohenschönhausen bereik je met de tram, met een laatste stuk lopen. Openingstijden, tarieven en talen van de rondleidingen veranderen: controleer ze op de pagina's. Onze gids over openbaar vervoer in Berlijn beschrijft de tickets.
Meer lezen
Voor een overzicht: zie de gids met de 25 onmisbare bezienswaardigheden van Berlijn en de wijk Friedrichshain, die aan de Karl-Marx-Allee grenst. Voor het geheugen van de stad ga je verder met de Topographie des Terrors.
